علیرضا فرشید روز هفتم فروردین ۱۴۰۵، خبری منتشر شد که نهتنها فضای رسانهای بلکه تحلیلهای اقتصادی و صنعتی کشور را وارد مرحلهای تازه و حساس کرد. حمله به زیرساختهای حیاتی صنعت فولاد، بهویژه دو غول بزرگ این حوزه یعنی فولاد خوزستان و فولاد مبارکه، نشان داد که جنگ تنها محدود به میدانهای نظامی نیست و میتواند بهطور مستقیم شریانهای اقتصادی کشور را هدف قرار دهد. اهمیت این اتفاق از آن جهت است که صنعت فولاد بهعنوان یکی از ارکان اصلی توسعه صنعتی و تأمینکننده مواد اولیه بسیاری از صنایع، نقشی کلیدی در ثبات اقتصادی و اشتغال کشور ایفا میکند.
در این مطلب فردانامه، به بررسی دقیق جزئیات این حملات، جایگاه این شرکتها در زنجیره فولاد، میزان تأثیر آنها بر بازار داخلی و صادرات، و همچنین پیامدهای گسترده این رخداد بر اقتصاد کشور خواهیم پرداخت. اگر به دنبال درک عمیقتری از شرایط فعلی بازار و تصمیمگیری بهتر در حوزه سرمایهگذاری هستید، تا انتهای این تحلیل با فردانامه همراه باشید.
حمله به قطبهای فولادی کشور و آغاز یک بحران صنعتی
روز هفتم فرودین ۱۴۰۵، خبری مخابره شد که جنگ را وارد سطحی جدید کرد: حمله به فولاد خوزستان، دومین فولادسازِ بزرگ کشور! این اتفاق تنها یک حمله ساده نبود، بلکه نشانهای از هدفگیری مستقیم زیرساختهای کلیدی اقتصادی کشور به شمار میرفت.
فولاد خوزستان با نماد فخوز، شرکتی نامآشنا برای اهالی بازار سرمایه کشور است. این شرکت با سابقهای دیرین از سال ۱۳۶۶ تا کنون، یکی از فولادسازان خوشنام و پیشرو کشور بوده که در کیلومتر ۱۰ جاده اهواز، بندرامام خمینی واقع شده است. فولاد خوزستان با تولید و فروش سالانه حدود ۳.۵ میلیون تن شمش فولادی، رتبه دوم را پس از فولاد مبارکه در اختیار دارد و سهم قابل توجهی در تأمین نیازهای داخلی و صادراتی ایفا میکند.
پس از خبر حمله به فولاد خوزستان، در همان روز ۷ فروردین خبری دیگر هم مخابره شد؛ این بار حمله به بزرگترین فولادساز کشور، یعنی فولاد مبارکه اصفهان که اهمیت این رخداد را دوچندان کرد.
جایگاه فولاد مبارکه در صنعت فولاد ایران
فولاد مبارکه اصفهان که با نام فولاد بین سهامداران بورس کشور شناخته شده است، از سال ۱۳۶۹ شروع به کار کرده و در سال ۱۳۷۲ به بهرهبرداری رسیده است. این مجتمع عظیم فولادی در ۷۴ کیلومتری جنوب غربی اصفهان قرار دارد و یکی از مهمترین تولیدکنندگان محصولات استراتژیک فولادی در کشور محسوب میشود.
فولاد مبارکه با تولید سالانه ۲ میلیون تن تختال (اسلب)، ۵ میلیون تن ورق گرم و حدود ۱.۴ میلیون تن ورق سرد، ستون اصلی تأمین این محصولات در کشور است. این شرکت نقشی حیاتی در صنایع پاییندستی از جمله خودروسازی، لوازم خانگی و ساختوساز دارد.
البته حمله ۷ فروردین پایان کار آمریکا و اسرائیل با مبارکه نبود و این شرکت در ۱۲ فروردین نیز بار دیگر هدف قرار گرفت. همچنین فولاد سفیددشت بهعنوان یکی از زیرمجموعههای فولاد مبارکه نیز در تاریخ 11 فروردین مورد حمله قرار گرفت؛ شرکتی که با ظرفیت تولید ۸۰۰ هزار تن آهن اسفنجی و ۱۰۰ هزار تن اسلب در سال، نقش مهمی در زنجیره تأمین دارد.
ضربه به فولاد و فخوز، آسیبی بسیار بزرگ به صنعت فولاد کشور است. این صنعت بعنوان بخشی از تولیدکنندگان محصولات بالادست صنعتی، نقش مهمی در افزایش توان صنایع میان زنجیره تأمین و از شرکتهای زیربنایی کشور محسوب میشوند.
در فردانامه بخوانید: ایست قلبهای تپنده پتروشیمی ایران
زنجیره ارزش صنعت فولاد
ضربه به فولاد و فخوز، آسیبی بسیار بزرگ به صنعت فولاد کشور است. این صنعت بهعنوان یکی از مهمترین صنایع بالادستی، نقش حیاتی در تقویت زنجیره تأمین و توسعه صنایع میانی و پاییندستی ایفا میکند.
آهن بعنوان یکی از قدیمی و مهمترین فلزات مورد استفاده بشر شناخته میشود. این فلز در اکثر تولیدات و لوازم روزمره تا صنعتی نقشی حیاتی ایفا میکند. زنجیره ارزش فولاد از معدن شروع میشود. برداشت و استخراج سنگ آهن و انتقال آن به کارخانه کنسانتره اولین مرحله این زنجیره است. سپس سنگ آهن ضمن خردایش و فرآیندهای خاص ابتدا به کنسانتره تبدیل شده و سپس به گندله و آهن اسفنجی تبدیل میگردد. آهن اسفنجی به کارخانجات فولاد برده شده و ضمن فرآیندهای ذوب، تبدیل به فولاد مذاب و سپس به شمشهای اسلب، بلوم و بیلت تبدیل میشود. این شمشها ماده اولیه فولاد میانی هستند. انواع میلگرد، ورق، نبشی و ناودانی و تیرآهنها از این محصولات تولید شده و به صنایع انتهای زنجیره مثل لوله، ورقهای پوششدار، مفتول و … تحویل داده میشوند.
ظرفیت تولید فولاد کشور
بر اساس اعلام انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در سال ۱۴۰۴ تولید فولاد کشور به شرح جدول زیر بوده است:
جدول1 – منبع: انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران
حدود ۱۸ درصد از ظرفیت تولید شمش فولادی کشور در اختیار فخوز است. همچنین حدود 58 درصد از اسلب کشور را گروه فولاد مبارکه تولید [hk1.1]در اختیار داشته است. بخشی مهمی از این ظرفیت برای تولید ورق استفاده میشود و حدود ۲ میلیون تن (معادل ۱۶ درصد ظرفیت تولید کشور) را به شکل محصول اسلب به فروش میرسانده.
همچنین نزدیک به نیمی از ظرفیت تولید انواع ورق ایران، با خاموش شدن فولاد مبارکه (حداقل در کوتاه مدت) از دست رفته تلقی میشود!
جدول 2 – مقدار تامین محصول فولاد خوزستان و مبارکه
کاهش معاملات فولاد در بورس کالا
بر اساس آمار سالهای گذشته و گزارشات بورس کالا، تقریبا میتوان گفت میانگین، ۳۰ درصد از ظرفیت تولید فولاد کشور، در بورس کالا به فروش میرسد.
با مقایسه آمار فروش و معاملات فرودینماه انواع محصولات زنجیره فولاد در بورس کالا، مشاهده میشود که بجز شمش بلوم، تقریبا تمام زنجیره با کاهش معامله نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه بوده است. میانگین کل زنجیره، ۲۸ درصد. اما همانطور که بالاتر هم اشاره شد، افت معاملات انواع ورق، بسیار محسوس است: ۹۴ درصد!
جدول 3 – حجم معاملات زنجیره فولاد در بورس کالا (فروردین)
همانطور که مشاهده میشود، پس از انواع ورق، کاهش معاملات اسلب، آهن اسفنجی و گندله بیشترین مقدار بوده که بخشی مهمی از آن ناشی از خسارات جنگ به تولید است.
در فردانامه بخوانید: مسابقه تابآوری در دریا
نتیجهگیری
با از دست رفتن ۱۸ درصد از ظرفیت تولید شمش بلوم در فولاد خوزستان و نزدیک به نیمی از ظرفیت تولید ورق کشور در فولاد مبارکه، خلاء مهمی در زنجیره تأمین فولاد کشور اتفاق افتاده است. آثار جنگ در همه بخشهای اقتصاد و در تمام بازارها قابل لمس است. اما با فروکش کردن غبار انفجارها، این آثار با صدای مهیب کمبود و رکود و تورم خود را جایگزین انفجار بمبها میکنند.
متوقف شدن ۲ شرکت معظم فولادی، به طور یقین اثرات سوء زیادی بر بازار کار و اشتغال مستقیم کارگران و صنعتگران شاغل در این شرکتها خواهد داشت. اما این اثرات متوقف نمیشوند. کند و متوقف شدن زنجیره تأمین بالادستی، اثر خود را در تامینکننده مواد اولیه، میانه پاییندست هم نشان خواهد داد. صنایع مصرف کننده اسلب و ورق با کمبود مواد اولیه مواجه میشوند که خود بر روی تولیدکنندگان پروفیل، قوطی، حلب و … مؤثر خواهد بود و این نیاز بایستی با واردات مرتفع گردد.
همچنین صنایع تولیدکننده گندله و اسفنجی در بالادست، با کمبود تقاضا مواجه خواهند بود و باید به دنبال مشتری برای صادرات محصول خود باشند. کمبود، گرانی و عدم تأمین هر یکی از محصولات، به بخش بعدی منتقل و اثر مرکب آن در اقتصاد کشور حس خواهد شد. اثری که در معیشت و زندگی روزمره همه ما لمس میشود. برای تحلیل بهتر این شرایط و اتخاذ تصمیمهای هوشمندانه سرمایهگذاری، میتوانید از مشاوره تخصصی فردانامه بهرهمند شوید و فردانامه را در شبکههای اجتماعی دنبال کنید:
کانال فردانامه در پیامرسان بله
