مینو علی خانی راهنمای کامل خریدوفروش گواهیهای صنعت برق برای معاملهگران
بازار برق در ایران طی سالهای اخیر از یک فضای صرفاً تخصصی و محدود به نیروگاهها و صنایع بزرگ، به بستری پویا برای سرمایهگذاری، خرید و فروش داراییهای انرژی و مشارکت فعال بازیگران حقیقی و حقوقی تبدیل شده است. توسعه بورس انرژی، ورود ابزارهای نوین مالی، شکلگیری بازار گواهیهای انرژی و همچنین افزایش توجه به انرژیهای تجدیدپذیر باعث شده امروز افراد بیشتری به دنبال شناخت سازوکار خرید و فروش در صنعت برق باشند. در همین راستا، در مقالات قبلی فردانامه به صورت کامل درباره گواهیهای انرژی و مفهوم آنها صحبت کردیم و به بررسی ساختار این بازار پرداختیم.
برای آشنایی بیشتر با مبانی این حوزه، پیشنهاد میکنیم ابتدا مقاله «گواهی صرفهجویی انرژی برق چیست؟» را مطالعه کنید:
در ادامه این مطلب فردانامه قصد داریم به صورت کاربردی توضیح دهیم که افراد حقیقی و حقوقی چگونه میتوانند وارد بازار برق شوند، چه داراییهایی از این صنعت در بورس انرژی معامله میشود، هر گروه چه ابزارهایی را میتواند خریداری کند و روند خرید و فروش گواهیهای برق به چه صورت است. همچنین به گواهیهای انرژی تجدیدپذیر و گواهیهای صرفهجویی انرژی خواهیم پرداخت و چشمانداز آینده این بازار را بررسی میکنیم. با فردانامه همراه باشید.
بورس انرژی، بستر معاملاتی صنعت برق
بورس انرژی ایران در سالهای اخیر به مهمترین بستر رسمی و شفاف برای خرید و فروش حاملهای انرژی و ابزارهای مرتبط با صنعت برق تبدیل شده است. در این بازار، تولیدکنندگان، مصرفکنندگان، صنایع، سرمایهگذاران بهویژه اشخاص حقیقی میتوانند بر اساس قوانین و سازوکار مشخص، داراییهای مختلف حوزه انرژی را معامله کنند.
در حوزه برق، بورس انرژی تنها محلی برای خرید مستقیم برق نیست؛ بلکه مجموعهای از ابزارهای مالی و گواهیهای مبتنی بر انرژی در آن معامله میشود. این موضوع باعث شده سرمایهگذاران بتوانند علاوه بر مشارکت در بازار برق، از روند توسعه انرژیهای پاک و سیاستهای بهینهسازی مصرف انرژی نیز منتفع شوند.
از سوی دیگر، توسعه سیاستهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر و مدیریت مصرف، باعث شده ابزارهایی مانند گواهی برق سبز و گواهی صرفهجویی انرژی اهمیت بیشتری پیدا کنند. در حال حاضر، بسیاری از صنایع برای عمل به تعهدات زیستمحیطی، مدیریت هزینه انرژی یا تأمین برق پایدار، به سمت خرید این گواهیها حرکت کردهاند و همین موضوع به رونق بیشتر بازار آن منجر شده است.
تابلوهای برق در بورس انرژی ایران
در بورس انرژی ایران، معاملات برق در قالب تابلوهای مختلفی انجام میشود که هرکدام ساختار و کاربرد متفاوتی دارند. این تابلوها شامل بازار برق، بازار برق سبز و بازار برق آزاد هستند. توسعه این تابلوها باعث شده فعالان حقیقی و حقوقی بتوانند متناسب با نیاز یا استراتژی سرمایهگذاری خود، وارد بخشهای مختلف بازار شوند.
در تالار برق عادی، عرضهکنندگان نیروگاههای حرارتی هستند و خریداران میتوانند کلیه مصرفهکنندگان نهایی، شرکتهای خردهفروشی، شرکتهای مالک شبکه و افراد حقیقی باشند. توجه داشته باشید که بر اساس دستورالعمل توسعه مبادلات برق، مصرفکنندگان بالای یک مگاوات در صورت عدم خرید از طریق بورس انرژی ایران مشمول جریمه خواهند شد.
در تالار برق سبز، عرضهکنندگان کلیه نیروگاههای برق تجدیدپذیر بوده و خریداران آن مصرفکنندگان بزرگ، شرکتهای خردهفروشی و مزارع رمزارز هستند. در این مورد نیز بر اساس دستورالعمل توسعه مبادلات برق، مصرفکنندگان بالای یک مگاوات در صورت عدم خرید از طریق بورس انرژی ایران مشمول جریمه خواهند شد.
در تالار برق آزاد، فروشندگان نیروگاههای CHP و کوچکمقیاس و نیروگاههای خودتامین صنایع هستند. خریداران نیز عموما مصرفکنندگان بزرگ و شرکتهای خردهفروشی هستند.
وجود این تابلوها باعث شده بازار برق از حالت سنتی فاصله گرفته و به بستری شفاف و قابل معامله برای سرمایهگذاران، صنایع و بهویژه اشخاص حقیقی علاقمند به سرمایهگذاری در این حوزه تبدیل شود.
چه داراییهایی در صنعت برق معامله میشوند؟
در بازار برق و بورس انرژی، داراییهای مختلفی قابلیت معامله دارند که هرکدام ساختار، هدف و جامعه هدف متفاوتی دارند. آشنایی با این ابزارها برای افرادی که قصد ورود به این بازار را دارند ضروری است.
۱. برق فیزیکی
یکی از مهمترین داراییهای قابل معامله در بورس انرژی، برق فیزیکی است. این معاملات معمولاً میان نیروگاهها، صنایع بزرگ و مصرفکنندگان عمده انجام میشود. در این بازار، برق در قالب قراردادهای مشخص عرضه شده و خریداران بر اساس نیاز مصرفی خود اقدام به خرید میکنند.
معمولاً اشخاص حقوقی مانند کارخانهها، واحدهای صنعتی، پتروشیمیها، فولادیها، شرکتهای بزرگ تولیدی و مصرفکنندگان عمده برق در این بخش فعال هستند. اشخاص حقیقی به طور مستقیم معمولاً امکان خرید برق فیزیکی برای مصرف خانگی را ندارند، اما میتوانند از طریق ابزارهای مالی مرتبط با برق در بازار حضور داشته باشند.
۲. گواهی برق تجدیدپذیر یا برق سبز
گواهی برق سبز یکی از مهمترین ابزارهای جدید بازار انرژی ایران است که با هدف توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر و حمایت از تولید برق پاک ایجاد شده است. این گواهی نشان میدهد میزان مشخصی برق از منابع تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی، بادی یا سایر منابع پاک تولید شده است.
در حال حاضر صنایع، شرکتها و سرمایهگذاران حقوقی برای جبران بخشی از مصرف برق خود یا عمل به تعهدات زیستمحیطی، اقدام به خرید این گواهیها میکنند. گواهیهای برق تجدیدپذیر برای اشخاص حقیقی نیز جذاب بوده و میتوانند از طریق کد معاملاتی بورس انرژی در این بازار فعالیت داشته باشند.
۳. گواهی صرفهجویی انرژی
گواهی صرفهجویی انرژی یکی دیگر از ابزارهای مهم این بازار است که مبتنی بر کاهش مصرف و بهینهسازی انرژی تعریف میشود. در این مدل، افراد حقیقی یا مجموعههایی که باعث کاهش مصرف انرژی میشوند، میتوانند معادل صرفهجویی ایجاد شده، گواهی دریافت کرده و آن را در بازار معامله کنند.
این ابزار علاوه بر ایجاد انگیزه برای کاهش مصرف، بستری اقتصادی برای سرمایهگذاری در حوزه بهینهسازی انرژی ایجاد کرده است. با اینکه شرکتهای خدمات انرژی، صنایع و سرمایهگذاران حرفهای از مهمترین بازیگران این حوزه هستند، اما اشخاص حقیقی نیز میتوانند به آسانی از طریق بازار سرمایه در خرید و فروش این گواهیها مشارکت داشته باشند.
۴. قراردادها و ابزارهای مالی مرتبط با انرژی
علاوه بر گواهیها، ابزارهای دیگری مانند قراردادهای سلف، قراردادهای مشتقه، اوراق مبتنی بر انرژی و سایر ابزارهای مالی نیز در بورس انرژی قابل معامله هستند. این ابزارها بیشتر مورد استفاده شرکتها، سرمایهگذاران حرفهای و فعالان تخصصی بازار قرار میگیرد و هدف آنها مدیریت ریسک، تأمین مالی یا سرمایهگذاری در صنعت انرژی است.
اشخاص حقیقی و حقوقی چه چیزهایی میتوانند خرید و فروش کنند؟
یکی از مهمترین سوالات فعالان بازار این است که چه افرادی امکان خرید هر دارایی را دارند و شرایط ورود به این بازار چیست. به طور کلی بازار برق در بورس انرژی به دو گروه اصلی تقسیم میشود:
اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی.
اشخاص حقوقی شامل شرکتها، صنایع، نیروگاهها، کارخانهها، مجموعههای تولیدی و سازمانها هستند. این گروه معمولاً دسترسی گستردهتری به معاملات فیزیکی برق دارند و میتوانند در بازار برق عمده، گواهیهای انرژی و قراردادهای تخصصی فعالیت کنند. بسیاری از صنایع برای تأمین برق پایدار یا مدیریت هزینه انرژی، به صورت مستقیم در این بازار حضور دارند.
در مقابل، اشخاص حقیقی نیز میتوانند با دریافت کد معاملاتی و از طریق کارگزاریهای دارای مجوز بورس انرژی، وارد این بازار شوند. البته نوع دارایی قابل معامله برای افراد حقیقی محدودتر است و معمولاً تمرکز آنها روی گواهیهای انرژی، ابزارهای مالی مرتبط و برخی اوراق مبتنی بر انرژی قرار دارد.
در عمل، بازار گواهیهای برق سبز و گواهیهای صرفهجویی انرژی یکی از مهمترین مسیرهای ورود اشخاص حقیقی به صنعت برق محسوب میشود؛ زیرا این بازارها علاوه بر جذابیت سرمایهگذاری، با روند جهانی توسعه انرژی پاک و بهینهسازی مصرف نیز همسو هستند.
گواهیهای انرژی تجدیدپذیر (برق سبز) چگونه معامله میشود؟
همانطور که اشاره کردیم، گواهی برق سبز یا گواهی انرژی تجدیدپذیر، سندی قابل معامله است که نشان میدهد مقدار مشخصی برق از منابع تجدیدپذیر تولید شده است. این گواهیها معمولاً بر مبنای تولید نیروگاههای خورشیدی، بادی، برقآبی کوچک یا سایر منابع پاک صادر میشوند و امکان خرید و فروش آنها در بورس انرژی وجود دارد.
در بازار ایران، این گواهیها با نمادهای معاملاتی مشخص در بورس انرژی عرضه میشوند و سرمایهگذاران میتوانند از طریق سامانه معاملاتی کارگزاریها اقدام به خرید یا فروش آنها کنند.
یکی از گواهیهای برق سبز با نماد «برقت» در بورس انرژی قابل معامله است:
فرآیند معامله این گواهیها مشابه سایر ابزارهای بورسی است. متقاضی ابتدا باید کد معاملاتی بورس انرژی دریافت کند و پس از فعالسازی دسترسی، از طریق کارگزاری سفارش خرید یا فروش خود را ثبت کند. قیمت این گواهیها نیز بر اساس عرضه و تقاضا، وضعیت بازار برق، سیاستهای انرژی کشور و میزان استقبال صنایع از انرژیهای پاک تعیین میشود.
اهمیت این گواهیها فقط به جنبه سرمایهگذاری محدود نمیشود. بسیاری از شرکتها و صنایع بزرگ برای نشان دادن تعهد خود به توسعه پایدار، کاهش آلایندگی و رعایت الزامات زیستمحیطی اقدام به خرید برق سبز میکنند. به همین دلیل انتظار میرود با توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در کشور، حجم معاملات این بازار نیز در سالهای آینده رشد قابل توجهی داشته باشد.
گواهیهای صرفهجویی انرژی و نمادهای معاملاتی آن
گواهی صرفهجویی انرژی یکی از ابزارهای نوین بازار انرژی است که بر پایه کاهش مصرف انرژی طراحی شده است. در این مدل، اگر یک پروژه یا مجموعه بتواند مصرف برق را نسبت به الگوی تعیینشده کاهش دهد، معادل میزان صرفهجویی انجامشده، گواهی دریافت میکند. این گواهیها قابلیت خرید و فروش در بورس انرژی را دارند و به تدریج به یکی از مهمترین ابزارهای اقتصادی حوزه بهینهسازی مصرف تبدیل شدهاند.
از گواهیهای صرفهجویی انرژی قابل معامله در بورس انرژی «صبرق» نام دارد که در قالب زیرگروههای مختلفی از جمله صرفهجویی عادی و اوج بار تعریف میشوند. هر یک از این گواهیها بسته به شرایط شبکه برق و سیاستهای مدیریت مصرف، ارزش متفاوتی دارند. میتوان گفت ارزش این گواهیها به عوامل مختلفی مانند میزان تقاضا برای صرفهجویی انرژی، سیاستهای حمایتی دولت، وضعیت شبکه برق و روند مصرف انرژی در کشور وابسته است.
از مزایای مهم این بازار، ایجاد انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف برق در کشور است. در واقع شرکتها و مجموعههایی که پروژههای بهینهسازی اجرا میکنند، علاوه بر کاهش هزینه انرژی، میتوانند از محل فروش گواهیهای صرفهجویی نیز درآمد کسب کنند. همین موضوع باعث شده بازار گواهیهای صرفهجویی انرژی به تدریج مورد توجه سرمایهگذاران، صنایع و فعالان حوزه انرژی قرار بگیرد.
برای اشخاص حقیقی نیز خرید و فروش گواهیهای صرفهجویی انرژی جذابیت ویژهای دارد؛ چرا که علاوه بر امکان سرمایهگذاری، این بازار با روندهای کلان جهانی در حوزه مدیریت انرژی و توسعه پایدار همسو است و احتمال رشد چشمگیر آن در آینده وجود دارد.
راهنمای گام به گام خرید گواهیهای برق
افرادی که قصد ورود به بازار برق و خرید گواهیهای انرژی را دارند، باید از طریق کارگزاریهای فعال در بورس انرژی اقدام کنند.
دریافت کد معاملاتی، افتتاح حساب و دسترسی به سامانه معاملات نیز از اولین مراحل ورود به این بازار است.
پس از آن، از طریق لینکهای زیر وارد کارگزاری مورد نظر شوید و در صورت نداشتن حساب کاربری، پس از افتتاح حساب اقدام به خرید گواهی مورد نظر نمایید:
لینک ثبتنام و خرید از طریق کارگزاری فیروزه
لینک ثبتنام و خرید از طریق کارگزاری یزدان
لینک ثبتنام و خرید از طریق کارگزاری صبا تامین
لینک ثبتنام و خرید از طریق کارگزاری حافظ
نتیجهگیری
بازار برق و گواهیهای انرژی در ایران با سرعت چشمگیری در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین حوزههای سرمایهگذاری و تأمین مالی در اقتصاد انرژی کشور است. توسعه بورس انرژی، افزایش نقش انرژیهای تجدیدپذیر و شکلگیری ابزارهایی مانند گواهی برق سبز و گواهی صرفهجویی انرژی، فرصت تازهای را برای حضور فعال سرمایهگذاران به ویژه افراد حقیقی فراهم کرده است. این بازار علاوه بر ایجاد امکان کسب سود و تنوعبخشی به سرمایهگذاری، نقش مهمی در توسعه انرژی پاک، بهینهسازی مصرف و کاهش فشار بر شبکه برق کشور ایفا میکند.
با گسترش سیاستهای حمایتی، افزایش نیاز صنایع به برق پایدار و رشد توجه به الزامات زیستمحیطی، بازار گواهیهای انرژی در سالهای آینده بیش از پیش توسعه یافته و به یکی از ارکان مهم صنعت برق و بازار سرمایه ایران تبدیل خواهد شد. برای کسب اطلاعات بیشتر و راهنمایی سرمایهگذاری در این زمینه، کافی است با مشاوران فردانامه تماس بگیرید:
