در حالی که رقابت جهانی برای توسعه هوش مصنوعی همچنان با سرعت ادامه دارد، نشانههایی از افزایش فشارهای اقتصادی و مالی بر فعالان این صنعت دیده میشود. از یکسو، برخی تحلیلگران چینی نسبت به آینده صنعت هوش مصنوعی این کشور هشدار میدهند و از سوی دیگر، تحولات اخیر در پرتفوی یکی از شناختهشدهترین صندوقهای سرمایهگذاری متمرکز بر هوش مصنوعی در آمریکا، بار دیگر ریسک سرمایهگذاری در این حوزه را برجسته کرده است.
چالش چین: پیشرفت فناوری به چه قیمتی؟
در تحلیلی که اخیراً در رسانههای چینی منتشر شده، شرایط فعلی «تاریکترین دوران هوش مصنوعی چین» توصیف شده است. محور اصلی این نگرانی، نه توقف پیشرفت فناوری، بلکه افزایش هزینههای لازم برای ادامه رقابت است.
محدودیت دسترسی به تراشههای پیشرفته انویدیا، فشار بر اجاره ظرفیت پردازشی در خارج از کشور و احتمال تشدید محدودیتهای صادرات تجهیزات ساخت تراشه، توسعه زیرساختهای بومی چین را با چالش مواجه کرده است.
از طرف دیگر، شرکتهای چینی تاکنون توانستهاند بخشی از فاصله خود با مدلهای پیشرو آمریکایی را از طریق بهینهسازی الگوریتمها و استفاده از خروجی مدلهای قدرتمندتر کاهش دهند. بااینحال، محدودتر شدن دسترسی به این روشها میتواند آنها را ناچار به سرمایهگذاری بیشتر در داده، آموزش و تحقیق و توسعه مستقل کند.
مسئله اساسی اینجاست که افزایش هزینهها الزاماً با رشد متناسب درآمد همراه نیست. بازار بزرگ کاربران چینی، لزوماً به معنای وجود تقاضای کافی برای خدمات پولی هوش مصنوعی نیست؛ بهخصوص در شرایطی که رقابت قیمتی شدید است و هزینه استفاده از مدلهای رقیب نیز کاهش مییابد.
این فشار حتی به بخشهای دیگری مانند رباتیک و زنجیره تأمین زیرساختهای هوش مصنوعی نیز سرایت میکند؛ جایی که علاوه بر رقابت فناورانه، توجیه اقتصادی محصولات و محدودیتهای تجاری اهمیت فزایندهای پیدا کردهاند.
آن سوی جهان: تجربه پرهزینه یک سرمایهگذار بزرگ هوش مصنوعی
همزمان با این نگرانیها، انتشار تازهترین گزارش داراییهای صندوق Situational Awareness به مدیریت لئوپولد آشنبرنر، از چهرههای شناختهشده حوزه هوش مصنوعی، توجه بازارهای مالی را به خود جلب کرده است.
بر اساس گزارش پرتفو منتشرشده در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، ارزش داراییهای گزارششده این صندوق در پایان سپتامبر به حدود ۱.۵۸ میلیارد دلار رسیده است؛ در حالی که این رقم در پایان ژوئن حدود ۲۰.۲۴ میلیارد دلار بود. تعداد موقعیتهای سرمایهگذاری گزارششده نیز از ۲۶ به ۹ مورد کاهش یافته است.
البته کاهش ۹۲ درصدی ارزش موقعیتهای گزارششده به معنای زیان ۹۲ درصدی سرمایهگذاران صندوق نیست. این تغییر تا حد زیادی باید در بستر فروش بخش بزرگی از پرتفوی بورسی صندوق پس از بحران نقدینگی تابستان بررسی شود. طبق گزارش رویترز، این صندوق در ماه ژوئیه و پس از تحمل زیان سنگین در معاملات مرتبط با هوش مصنوعی، ناچار شد بخش عمدهای از سهام بورسی خود را به Citadel واگذار کند.
نکته قابلتوجه در ترکیب جدید پرتفوی، افزایش استفاده از اختیار خرید سهام است. حدود ۶۶ درصد ارزش گزارششده موقعیتهای پایان سپتامبر به اختیار خرید شرکتهایی نظیر Bloom Energy ،Nebius و SanDisk و همچنین یک صندوق قابل معامله متمرکز بر صنعت حافظه اختصاص داشت.
این ارقام ارزش سهام پایه قراردادهای اختیار معامله را نشان میدهند، نه مبلغ واقعی پرداختشده برای خرید اختیارها. بااینحال، ترکیب جدید نشاندهنده تداوم جهتگیری صعودی صندوق نسبت به بخشهایی از زنجیره هوش مصنوعی است.
بخش قابلتوجهی از داراییهای مرتبط با این پرتفوی پس از پایان سپتامبر با افت قیمت مواجه شدهاند؛ هرچند اطلاعات منتشرشده برای تعیین میزان زیان واقعی معاملات جدید یا وضعیت فعلی موقعیتها کافی نیست.
مسئله مشترک: شکاف میان ارزش فناوری و بازده سرمایهگذاری
در نگاه نخست، محدودیتهای صنعت هوش مصنوعی چین و بحران یک صندوق سرمایهگذاری آمریکایی دو اتفاق متفاوت به نظر میرسند. بااینحال، هر دو یک پرسش اساسی را مطرح میکنند:
آیا رشد ارزش اقتصادی ایجاد شده توسط هوش مصنوعی میتواند با حجم سرمایهای که برای توسعه آن صرف میشود، همگام بماند؟
توسعه مدلهای پیشرفتهتر به سرمایهگذاری گسترده در تراشه، مراکز داده، انرژی و زیرساختهای ارتباطی نیاز دارد. در مقابل، رقابت شدید میتواند قیمت خدمات هوش مصنوعی را کاهش دهد و دستیابی به حاشیه سود مورد انتظار سرمایهگذاران را دشوارتر کند.
در چنین فضایی، حتی شرکتهایی که از نظر فناوری در حال پیشرفتاند، لزوماً سرمایهگذاریهای سودآوری نخواهند بود. این موضوع برای شرکتهای زیرساختی نیز صادق است؛ رشد تقاضا برای ظرفیت پردازشی، بهتنهایی تضمینکننده بازده مناسب سرمایهگذاریهای سنگین در این بخش نیست.
از طرف دیگر، استفاده از اهرم مالی و ابزارهای مشتقه میتواند حساسیت پرتفوی سرمایهگذاران به تغییر انتظارات بازار را افزایش دهد؛ موضوعی که تجربه اخیر Situational Awareness (آگاهی موقعیتی)، اهمیت آن را یادآوری میکند.
جمعبندی
تحولات اخیر لزوماً نشانه پایان موج رشد هوش مصنوعی نیستند. این فناوری همچنان ظرفیت بالایی برای افزایش بهرهوری و تغییر ساختار بسیاری از صنایع دارد و محدودیتهای فعلی نیز ممکن است به نوآوری در روشهای کمهزینهتر توسعه مدلها منجر شوند.
اما به نظر میرسد بازار بهتدریج از مرحلهای که صرفاً رشد ظرفیت، پیشرفت مدلها و چشمانداز تقاضا مبنای ارزشگذاری بود، به مرحلهای حساستر نسبت به هزینه سرمایه، درآمدزایی، جریان نقد عملیاتی و بازده سرمایهگذاری وارد میشود.
در نهایت، موفقیت فناوری و موفقیت سرمایهگذاری دو مفهوم متفاوتاند. هوش مصنوعی میتواند آینده اقتصاد جهان را متحول کند، بدون آنکه تمام شرکتها و سرمایهگذارانی که امروز روی این تحول شرط بستهاند، برندگان نهایی آن باشند.
