علیرضا فرشید جنگ رمضان در ۹ اسفند ۱۴۰۴، نهتنها یک تقابل نظامی، بلکه نقطه عطفی در معادلات ژئوپلیتیکی و اقتصادی منطقه شکل داد. این درگیری با حملهای هدفمند به رأس هرم رهبری نظامی ایران و به شهادت رساندن فرماندهان کلیدی آغاز شد؛ رخدادی که بلافاصله معادلات امنیتی و اقتصادی کشور را وارد فاز جدیدی کرد. واکنش ایران نیز سریع و استراتژیک بود: استفاده از اهرم حیاتی تنگه هرمز و ایجاد اختلال در یکی از مهمترین شریانهای انتقال انرژی جهان.
این اقدام، شوک بزرگی به بازارهای جهانی وارد کرد و قیمت نفت و مشتقات آن را در مدت کوتاهی تا بیش از دو برابر افزایش داد. اما در ادامه، با تداوم تنشها و عدم بازگشایی این گذرگاه حیاتی، دامنه درگیریها از حوزههای نظامی فراتر رفت و به زیرساختهای اقتصادی و صنعتی کشور کشیده شد.
در همین راستا، اسرائیل و آمریکا با تغییر استراتژی، زیرساختهای صنعتی ایران را هدف قرار دادند؛ ابتدا با حمله به مجتمعهای فولادی و سپس با تمرکز بر یکی از حیاتیترین بخشهای اقتصاد کشور: صنعت پتروشیمی. میتوان گفت حمله به ماهشهر در ۱۵ فروردین ۱۴۰۵ و پس از آن عسلویه، در واقع حمله به «قلب تپنده» تولید و صادرات غیرنفتی ایران بود.
در این مقاله فردانامه، تلاش میکنیم با نگاهی دقیقتر، ابعاد این حملات، میزان خسارت وارد شده و تأثیر آن بر زنجیره تولید داخلی و بازارهای جهانی را بررسی کنیم. اگر شما نیز بهدنبال درک بهتر این تحولات و تصمیمگیری هوشمندانه در فضای پرریسک فعلی کشور هستید، تا پایان این تحلیل با ما همراه باشید.
جزییات تخریب زیرساختهای حیاتی
در حملات اسرائیل و آمریکا، شرکتهای پتروشیمی فجر که تامینکننده یوتیلیتی شرکتهای این منطقه بودند، مورد تهاجم و تخریب قرار گرفتند.
شکل 1 – منطقه ویژه ماهشهر
تنها دو روز پس از این حمله، به قلب تپنده دیگر پتروشیمی ایران نیز حمله شد و در ۱۷ فروردین ۱۴۰۵، شرکتهای مبین انرژی خلیجفارس و دماوند انرژی عسلویه را مورد هدف قرار دارد. این شرکتها نیز همچون فجر انرژی، تأمینکننده یوتیلیتی مجتمع پتروشیمی عسلویه بودند. در ادامه مقاله به مفهوم یوتیلیتی خواهیم پرداخت.
در فردانامه بخوانید: تاثیر جنگ آمریکا و اسرائیل بر بازار سرمایه ایران
شکل 2 – منطقه ویژه عسلویه
اما یوتیلیتی چیست؟
واحد یوتیلیتی (Utility Unit) به بخشی از تأسیسات یا سیستمهای یک کارخانه یا بخش های صنعتی اشاره دارد که وظیفه تأمین انرژی، تامین مواد اولیه یا خدمات پشتیبانی لازم برای فرآیندهای اصلی تولید را بر عهده دارد. این واحدها معمولاً به عنوان بخشی حیاتی از زیرساختهای صنعتی عمل میکنند و بدون آنها، بخش های اصلی سیستم تولید نمیتوانند به درستی انجام شوند.
به زبان ساده، واحد یوتیلیتی بخشی از یک مجموعه صنعتی است که وظیفه تامین زیرساختهای انرژی و خدمات و همچنین آماده سازی زیرساختهای اساسی برای سایر بخشهای آن مجموعه را بر عهده دارد. این خدمات شامل مواردی مثل آب، برق، بخار، هوای فشرده، گازهای صنعتی و … میشود. برای مثال، واحدهای یوتیلیتی پالایشگاهها عمدتاً شامل سیستمهای تولید برق و بخار، سیستمهای تصفیه آب و فاضلاب، واحدهای تولید و یا ذخیره نیتروژن، کمپرسورهای هوا، سیستمهای سوخت و نهایتا اطفای حریق هستند.
پتروشیمیهای منطقه ماهشهر
منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر با وسعتی حدود ۲۶۰۰ هکتار، در جنوبغربی ایران و در حاشیه خلیج فارس قرار دارد. این منطقه بهعنوان یکی از گلوگاههای استراتژیک صنعت نفت و گاز کشور شناخته میشود و با استقرار پتروشیمیهای بزرگی همچون بندر امام، رازی و فارابی، در مجموع ۲۱ مجتمع پتروشیمی با ظرفیت تولید سالانه حدود ۲۵.۸ میلیون تن را در خود جای داده است.
از دیگر شرکتهای فعال در این منطقه میتوان به پتروشیمیهای اروند، امیرکبیر، بوعلیسینا، تندگویان، خوزستان، کارون، فنآوران، رازی، مارون، لاله، شیمیبافت، نوید زر شیمی، نخل آسماری، رجال، تخت جمشید، پتروکیمیای ابنسینا و همچنین یوتیلیتی فجر اشاره کرد.
در فردانامه بخوانید: ریسک محاصره دریایی و تاثیر آن بر واردات کالاهای اساسی ایران
پتروشیمیهای منطقه عسلویه
منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس (عسلویه) به نمایندگی از وزارت نفت و شرکت ملی نفت ایران، مسئولیت اداره و راهبری حوزههای پارس شمالی و جنوبی را بر عهده دارد. این منطقه شامل سه بخش اصلی است:
پارس یک (پارس جنوبی) با وسعت ۱۴ هزار هکتار،
پارس دو (پارس کنگان) با ۱۶ هزار هکتار
و پارس سه (پارس شمالی) با ۱۶ هزار هکتار که در مجموع حدود ۴۶ هزار هکتار مساحت دارند.
این مجموعه در سال ۱۳۷۷ با هدف پشتیبانی از توسعه بزرگترین میدان گازی مشترک جهان (پارس جنوبی) و ایجاد و نگهداری زیرساختهای عمومی تأسیس شده است.
میدان گازی پارس جنوبی در بخش ایرانیِ خود حدود ۳۷۰۰ کیلومتر مربع از مجموع ۹۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت این میدان مشترک میان ایران و قطر را در بر میگیرد. این میدان حدود ۶.۸ درصد از ذخایر گاز جهان، معادل تقریباً ۱۴.۲ تریلیون مترمکعب گاز را شامل میشود. همچنین حجم میعانات گازی آن حدود ۱۸ میلیارد بشکه برآورد شده است.
در منطقه عسلویه، ۲۶ شرکت پتروشیمی با ظرفیت اسمی حدود ۴۶.۳ میلیون تن در سال فعالیت میکنند. از جمله مهمترین این شرکتها میتوان به پردیس، نوری، پارس، آریا ساسول، زاگرس، مهر، جم، مروارید، کاویان، فرساشیمی، پروپیلن جم، اهتمام جم، پلیاستایرن انتخاب، تخت جمشید پارس عسلویه، مرجان، بوشهر، کیمیای پارس خاورمیانه، پتروپالایش کنگان، پارسیان سپهر، سبلان، اکسیر حلال عسلویه، پارس گلایکول، آرین متانول و هنگام اشاره کرد. همچنین دو واحد یوتیلیتی مبین و دماوند انرژی نیز که پیشتر نام بردیم، در این منطقه فعالیت دارند.
تولیدات مجتمعهای ماهشهر و عسلویه
عمده محصولات تولیدی در این دو مجتمع تولیدی عظیم که حدود ۷۵ درصد از ظرفیت اسمی پتروشیمی کشور را تشکیل میدهند، محصولات بالا دستی پتروشیمی مطابق جدول زیر است:
بر اساس گزارش شرکتهای در دسترس، جمع فروش محصولات این دو مجتمع در داخل کشور، بیش از ۲۱.۶ میلیون تن و جمع محصولات صادراتی، بیش از ۱۵.۲ میلیون تن برآورد میشود.
نتیجهگیری
دو مجتمع پتروشیمی ماهشهر و عسلویه، ۴۷ شرکت از ۷۵ شرکت حاضر در صنعت پتروشیمی کشور را در خود جای دادهاند. مجموع ظرفیت این دو مجتمع بیش از 72 میلیون تن از مجموعِ بیش از ۹۶ میلیون تن ظرفیت کل کشور میباشد. اختلال در تأمین انرژی این دو مجتمع، علاوه بر اختلال در زنجیره تولید کشور، بر زنجیره تولید بینالملل نیز تاثیر بسزایی خواهد داشت.
علاوه بر این، گزارش فروش شرکتهای تولیدی این مجتمعها نشان میدهد مبلغ فروش آنها بالغ بر ۲۰ میلیارد دلار در سال بوده که فروش مستقیم صادراتیِ بیش از ۷ میلیارد دلاری را شامل میشود. نکته حائز اهمیت اینجاست که توقف این مبلغ از فروش، معادل حدود ۱۳ درصد از صادرات سالیانه مستقیم کشور خواهد بود.
سرمایهگذاری در شرایط فعلی، نیازمند تجربه بالا و تحلیلهای عمیق و دقیق است. مشاوران فردانامه برای راهنمایی بیشتر کنار شما خواهند بود تا بهترین تصمیم را بگیرید. کافی است با ما در ارتباط باشید:
